1 - اين‌كه در آغاز سخن باشد ، در اين هنگام قياسى روشنگر و برهانى همراه كلام خواهد بود ، و اين در قرآن بسيار زياد است ؛ مانند : « مَثَلُ الَّذِينَ . . . » « 1 » مثل كسانى كه دارايىهاى خويش را در راه خدا انفاق مىكنند همانند بذرى است كه هفت خوشه بروياند كه در هرخوشه يكصد دانه باشد . 2 - ما يجئ بعد تمام المعانى لإيضاحها و تقريرها فيشبه البرهان الّذى تثبت به الدّعوى نحو : 2 - آنچه پس از پايان يافتن معانى براى روشن ساختن و جايگزين‌كردن معانى مىآيد ؛ آنگاه اين تمثيل شبيه برهانى است كه با آن ، ادّعا اثبات مىگردد ؛ مانند : « 2 » و ما المال و الأهلون إلّا وديعة * و لا بّد يوما أن تردّ الودائع مال و كسان امانت‌هايى بيش نيستند و ناگزير امانت‌ها روزى پس داده مىشوند . توجّه كنيد اين شعر شاهد مثال براى قسم دوم تمثيل نيست . در اين شعر مثل نوع اول تمثيل در آغاز كلام آمده است ، و تشبيه و ادّعا همراه است . و مانند : لا ينزل المجد الّا فى منازلنا * كالنّوم ليس له مأوى سوى المقل بزرگوارى فرود نمىآيد مگر در خانه‌هاى ما ، مانند خواب كه جايى جز در ميان چشم‌ها ندارد . [ در اين شعر تمثيل در پايان سخن آمده است و چونان برهانى ادّعا را اثبات مىكند . ] تأثير تشبيه التمثيل فى النفس إذا وقع التّمثيل فى صدر القول بعث المعنى إلى النّفس بوضوح و جلاء مؤيّد بالبرهان ليقنع السّامع . بازتاب تشبيه تمثيل در روان زمانى كه تمثيل در آغاز سخن باشد معنى را آشكارا و روشن و تأييد شده با برهان به جان آدمى مىفرستد تا شنونده قانع گردد .

--> ( 1 ) - بقره ، 261 . ( 2 ) - اين شعر از لبيد است . ( مترجم )